Suç Uydurma Suçu (TCK m. 271): Unsurları, İftiradan Farkı, Cezası ve Soruşturma Süreci

Suç uydurma nedir? TCK m. 271'in yapısı

Suç uydurma, Türk Ceza Kanunu'nun “Adliyeye Karşı Suçlar” başlıklı bölümünde yer alır. Aynı bölümde iftira (TCK m. 267), başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (TCK m. 268), suç üstlenme (TCK m. 270) ve yalan tanıklık (TCK m. 272) de düzenlenir. Kanun bu fiilleri kişilere karşı suçlar arasında değil, adliyeye karşı suçlar arasında sayar.

Kanun metni. İşlenmediğini bildiği bir suçu, yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden ya da işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uyduran kimseye üç yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m. 271). Madde başka fıkra içermez.

Metin iki ayrı davranışı sıralar:

1. Suçu ihbar etmek. Kişi, işlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eder.
2. Delil veya emare uydurmak. Kişi, işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uydurur.

Kanun iki davranışı “ya da” bağlacıyla sıralar ve ikisine de aynı cezayı bağlar. Bu yazı iki okuru birlikte düşünür: hakkında suç uydurma iddiasıyla soruşturma yürütülen ya da ifadeye çağrılan kişi ve uydurma bir ihbar veya delil nedeniyle kendini bir soruşturmanın içinde bulan kişi. Somut bir olayın bu maddeye girip girmediğini Cumhuriyet savcısı ve mahkeme, dosyadaki delillere göre değerlendirir.

Unsurlar: işlenmeyen suç, ihbar ya da delil uydurma, soruşturma

Maddenin metninden şu öğeler çıkar:

1. İşlenmemiş bir suç. İhbar hareketi “işlenmediğini bildiği bir suçu”, uydurma hareketi “işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini” konu alır. Her iki harekette de konu, işlenmemiş bir suçtur.
2. Yetkili makamlara ihbar. Birinci harekette ihbar “yetkili makamlara” yapılır. Suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir (CMK m. 158/1); valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir (CMK m. 158/2); ihbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m. 158/5). Somut olayda hangi makamın “yetkili makam” sayılacağını savcılık ve mahkeme değerlendirir.
3. Bilme. Birinci hareketin tanımı “işlenmediğini bildiği” ifadesini kullanır. İhbar eden kişinin olayın işlenmediğini bilip bilmediği, ihbarın içeriği ve dosyadaki diğer delillere göre değerlendirilir. Bir ihbarın sonradan doğrulanmamış olması, bu bilginin bulunduğunu tek başına göstermez.
4. Delil veya emare ve soruşturma. İkinci harekette uydurulan şey, işlenmeyen bir suçun “delil veya emareleri”dir ve uydurma “soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde” yapılır. Hangi belge, kayıt, iz ya da nesnenin bu kapsama girdiği dosyada incelenir.

Örneğin gerçekte yaşanmadığı ileri sürülen bir olayı karakola ya da savcılığa bildiren kişi, ya da böyle bir olaya işaret edecek bir belge veya iz hazırladığı ileri sürülen kişi hakkındaki dosya bu madde kapsamında incelenebilir. Bu örnek, maddenin hangi olaylarda tartışılabileceğini göstermek içindir; olayın gerçekten yaşanıp yaşanmadığını, ihbar edenin bunu bilip bilmediğini ve uydurma olduğu ileri sürülen delil veya emarenin ne olduğunu savcılık ve mahkeme dosyadaki delillere göre belirler.

İftiradan farkı: TCK m. 267 ile lafız karşılaştırması

İftira ve suç uydurma Türk Ceza Kanunu'nda aynı bölümde yer alır; maddelerin metinleri ise farklıdır. TCK m. 267/1'e göre yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İki maddenin lafzı şu noktalarda ayrılır:

1. Kişiye isnat. TCK m. 267/1 “bir kimseye” hukuka aykırı bir fiil isnat edilmesini arar. TCK m. 271'in metninde bir kimseye fiil isnat edilmesine ilişkin bir ibare yer almaz.
2. Amaç ifadesi. TCK m. 267/1, isnadın “hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için” yapılmasını arar. TCK m. 271 ise delil veya emarenin “soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde” uydurulmasından söz eder; ihbar hareketinin tanımında bir amaç ifadesi yoktur.
3. Ceza. TCK m. 267/1 bir yıldan dört yıla kadar hapis öngörür; TCK m. 271 üç yıla kadar hapis öngörür.
4. Delil uydurma. TCK m. 267/2'ye göre fiilin maddî eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması hâlinde ceza yarı oranında artırılır. TCK m. 271'de delil veya emare uydurma ise ayrı bir davranış olarak ve aynı cezayla sayılmıştır.

İftira suçunda, isnat edilen kişi hakkında uygulanan koruma tedbirlerine, gözaltına alınmasına veya tutuklanmasına (bu kişi hakkında beraat veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmişse), ağırlaştırılmış müebbet ya da müebbet hapis cezasına mahkûm edilmesine ve hapis cezasının infazına başlanmasına bağlanan ayrı artırım ve sorumluluk hükümleri de vardır (TCK m. 267/3-6). Bu hükümlerin ayrıntısı için iftira suçu (TCK m. 267) yazısına bakabilirsiniz. Bir olayda hangi hükmün gündeme geleceğini, ihbarın içeriği ve dosyadaki diğer deliller birlikte değerlendirilerek savcılık ve mahkeme belirler.

Ceza: üç yıla kadar hapis

TCK m. 271 uyarınca suç uydurmanın cezası üç yıla kadar hapistir. Madde bir alt sınır belirtmez; TCK m. 49/1'e göre süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az olamaz. Maddede adlî para cezası seçenek olarak da yazılmamıştır; öngörülen ceza hapistir.

Somut dosyada cezanın ne olacağı yargılama sonunda mahkemece belirlenir; bu yazı bir ceza miktarı öngörmez.

Etkin pişmanlık: TCK m. 269 ve m. 271

TCK m. 269'un başlığı “Etkin pişmanlık”tır. Birinci fıkra, iftira edenin, mağdur hakkında adlî veya idari soruşturma başlamadan önce iftirasından dönmesi hâlinde, hakkında iftira suçundan dolayı verilecek cezanın beşte dördünün indirileceğini yazar. İkinci fıkra, mağdur hakkında kovuşturma başlamadan önce iftiradan dönme hâlinde, iftira suçundan dolayı verilecek cezanın dörtte üçünün indirileceğini yazar. Sonraki fıkralar etkin pişmanlığın daha sonraki aşamalarda gerçekleşmesini, münhasıran idari yaptırım gerektiren fiilleri ve basın yoluyla yapılan iftirayı ayrıca düzenler.

Bu hükümlerin metni “iftira edenin”, “mağdur hakkında” ve “iftira suçundan dolayı” ifadelerini kullanır. TCK m. 271 ise tek fıkradan oluşur ve metninde etkin pişmanlığa ya da cezada indirime ilişkin bir hüküm yer almaz. Bu yazı, TCK m. 269'un suç uydurma bakımından uygulanacağı yönünde bir sonuç bildirmez. Hakkınızda suç uydurma nedeniyle soruşturma yürütülüyorsa, beyanınızı ya da dosyaya yapacağınız bir başvuruyu etkileyecek bir adım atmadan önce hangi hükümlerin tartışılabileceğini dosyaya göre bir avukatla değerlendirmeniz yararlı olabilir.

Şikâyet, önödeme ve uzlaştırma: TCK m. 75 ve CMK m. 253

Şikâyet. TCK m. 271'in metninde soruşturma ve kovuşturmanın şikâyete bağlı olduğuna ilişkin bir ibare yer almaz. Bu yönüyle, metninde “şikâyet üzerine” ibaresi bulunan suçlardan ayrılır.

Uzlaştırma. CMK m. 253/1, uzlaştırma girişiminde bulunulacak suçları üç bentte sayar. (a) bendi soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçları kapsar; TCK m. 271'in metninde şikâyete bağlılığa ilişkin ibare bulunmadığından bu suç (a) bendinin konusu değildir. (b) bendi, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanunu'ndan numaralandırılmış bir suç listesi sayar; TCK m. 271 bu listede yer almaz.

(c) bendi ayrı bir kural içerir: mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda da uzlaştırma girişiminde bulunulur. Çocuk Koruma Kanunu m. 3/1-a-2'ye göre adli süreçteki çocuk, kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuktur; yani bent, şüphelinin veya sanığın çocuk olduğu hâli düzenler ve şüpheli ya da sanık yetişkinse uygulanmaz. Bentte yer alan “suça sürüklenen” ibaresi 8/8/2026 tarihli ve 7593 sayılı Kanunla “adli süreçteki” olarak değiştirilmiştir. TCK m. 271'in cezasının üst sınırı üç yıldır. Şüpheli ya da sanık çocuksa, soruşturma konusu fiilin bu bendin kapsamına girip girmediğini, özellikle suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi bulunup bulunmadığını Cumhuriyet savcısı dosyaya göre değerlendirir. Uzlaştırmanın işleyişi için uzlaştırma nedir yazısına bakabilirsiniz.

Önödeme. TCK m. 75/1, uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların failinin, kanunda belirlenen miktarı soruşturma giderleri ile birlikte Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde ödemesi hâlinde hakkında kamu davası açılmayacağını düzenler. TCK m. 271'in hapis cezasının yukarı sınırı üç yıldır ve altı aylık ölçütü karşılamaz. TCK m. 75/6'da önödeme hükümlerinin ayrıca uygulanacağı suçlar sayılmıştır; TCK m. 271 bu sayılanlar arasında yer almaz.

Dava zamanaşımı: TCK m. 66 ve m. 67

TCK m. 66/1, kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davasının, (e) bendine göre, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl geçmesiyle düşeceğini yazar. Sürelerin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur (TCK m. 66/4); TCK m. 271'in yukarı sınırı üç yıldır ve bu nedenle (e) bendindeki sekiz yıllık süre gündeme gelir. Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m. 66/6); suç uydurmada bu günün hangisi olduğu dosyaya göre belirlenir. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında bu sürelerin yarısı, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında ise üçte ikisi uygulanır (TCK m. 66/2).

Dava zamanaşımı, şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararının verilmesi, iddianame düzenlenmesi ya da mahkûmiyet kararı verilmesi hâllerinde kesilir (TCK m. 67/2). Kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, ilgili suça ilişkin olarak kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar (TCK m. 67/4). Zamanaşımının hesabı, bu hükümler de göz önünde tutularak dosyadaki tarihlere göre yapılır.

Soruşturma süreci: ihbardan iddianameye veya takipsizliğe

Suç uydurma iddiası da diğer suçlar gibi ceza muhakemesi kanunundaki soruşturma aşamalarından geçer. Aşamalar şöyle sıralanabilir:

1. İhbar veya şikâyet. Soruşturma bir ihbar veya şikâyetle başlayabilir; ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m. 158/1, CMK m. 158/5).
2. Araştırma. Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m. 160/1). Maddî gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür (CMK m. 160/2).
3. Şüphelinin ifadesi. Şüphelinin veya sanığın ifadesinin alınmasında veya sorguya çekilmesinde uyulacak hususlar CMK m. 147/1'de sayılmıştır.
4. Soruşturmanın sonu. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa Cumhuriyet savcısı bir iddianame düzenler (CMK m. 170/2). Kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde ise kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m. 172/1).
5. İtiraz. Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1).

Soruşturmanın genel işleyişi için şikâyet edildim, süreç nasıl işler ve takipsizlik (KYOK) kararı ve itiraz yazılarına bakabilirsiniz.

Hakkınızda suç uydurma soruşturması varsa

İfadeye çağrıldıysanız ya da hakkınızda bir ihbar veya delil nedeniyle soruşturma yürütüldüğünü öğrendiyseniz, kanunun ifade ve sorguda uyulacak hususlarını sayan CMK m. 147/1 hükmü yol gösterebilir:

1. Yüklenen fiili öğrenin. Size yüklenen suç anlatılır (CMK m. 147/1-b). Fiilin TCK m. 271 ya da TCK m. 267 olarak nitelendirildiğini öğrenmek önemlidir; iki maddenin ceza aralığı ve unsurları farklıdır.
2. Müdafi hakkını kullanın. Müdafi seçme hakkınızın bulunduğu, onun hukukî yardımından yararlanabileceğiniz ve müdafiin ifadede hazır bulunabileceği size bildirilir; müdafi seçecek durumda değilseniz ve bir müdafi yardımından faydalanmak istiyorsanız baro tarafından bir müdafi görevlendirilir (CMK m. 147/1-c).
3. Açıklamada bulunmama hakkını bilin. Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanunî hakkınız olduğu söylenir (CMK m. 147/1-e). Kimliğinize ilişkin soruları ise doğru cevaplandırmakla yükümlüsünüz (CMK m. 147/1-a).
4. Lehinize delilleri belirleyin. Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz; aleyhinize var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehinize olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır (CMK m. 147/1-f). İhbarın tarihi, kime ve nasıl yapıldığı, uydurma olduğu ileri sürülen delil veya emarenin ne olduğu ile bunlara ilişkin kendi belgeleriniz bu bakımdan önem taşıyabilir.
5. Dosyayı inceletin. Dosyadaki ihbar metni ve tutanaklar üzerinden savunmanın nasıl kurulacağı için avukat dosyayı nasıl inceler yazısına bakabilirsiniz.

İfade sürecinin genel işleyişi için neden ifadeye çağrıldım ve susma hakkı yazılarına bakabilirsiniz.

Uydurma bir ihbar veya delil sizi etkilediyse

Hakkınızda gerçekte yaşanmamış bir olay nedeniyle soruşturma başlatıldıysa ya da uydurma olduğunu düşündüğünüz bir delil dosyada yer alıyorsa şu adımlar düşünülebilir:

1. Belgeleyin. Size tebliğ edilen çağrı kâğıdını, ihbarın yapıldığına ilişkin bilgileri, olayın yaşanmadığını gösterebilecek belge, kayıt ve tanıkları tarihleriyle not edin.
2. Delillerin toplanmasını isteyin. Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz (CMK m. 147/1-f); Cumhuriyet savcısı şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür (CMK m. 160/2).
3. Başvurunuzu hazırlayın. Bir suç işlendiğini düşünüyorsanız başvurunuzu Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapabilirsiniz (CMK m. 158/1). Başvurunun nasıl hazırlanacağı için suç duyurusu nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.
4. Hangi hükmün gündeme geldiğini değerlendirin. İhbar veya delilin bir kimse aleyhine yapılıp yapılmadığına göre TCK m. 267 da tartışılabilir; ayrıntısı için iftira suçu (TCK m. 267) yazısına bakabilirsiniz.

Mağdur veya müşteki olarak haklarınız ve davaya katılma için müşteki ve katılan olmak yazısına, mağdur vekilliği için müşteki ve mağdur vekilliği sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular