Karşılıksız Yararlanma Suçu (TCK m. 163): Kaçak Elektrik, Su, Doğal Gaz ve Otomat Hizmetleri

Karşılıksız yararlanma nedir? TCK m. 163'ün yapısı

Karşılıksız yararlanma, Türk Ceza Kanunu'nun "Malvarlığına Karşı Suçlar" başlıklı onuncu bölümünde yer alır. Aynı bölümde hırsızlık (TCK m. 141), dolandırıcılık ve mala zarar verme gibi suçlar da bulunur. TCK m. 163 üç fıkradan oluşur ve her fıkra ayrı bir fiili, ayrı bir ceza aralığıyla düzenler:

1. Otomat hizmetleri (TCK m. 163/1). Otomatlar aracılığı ile sunulan ve bedeli ödendiği takdirde yararlanılabilen bir hizmetten ödeme yapmadan yararlanmak.
2. Telefon hatları, frekanslar ve yayınlar (TCK m. 163/2). Telefon hatları ile frekanslarından veya elektromanyetik dalgalarla yapılan şifreli veya şifresiz yayınlardan sahibinin veya zilyedinin rızası olmadan yararlanmak.
3. Elektrik, su ve doğal gaz (TCK m. 163/3). Abonelik esasına göre yararlanılabilen elektrik enerjisini, suyu veya doğal gazı sahibinin rızası olmaksızın ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketmek.

Üçüncü fıkra, 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunun 83 üncü maddesiyle eklenmiştir. Aynı Kanunla hırsızlık maddesinin ikinci fıkrası ve nitelikli hırsızlık maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi yürürlükten kaldırılmış, etkin pişmanlık maddesine de karşılıksız yararlanmaya özgü bir fıkra eklenmiştir. Bu nedenle kaçak elektrik, su ve doğal gaz konusu, bugün yürürlükte olan metne göre öncelikle TCK m. 163/3 üzerinden ele alınır.

Bu yazı iki okuru birlikte düşünür: hakkında kaçak kullanım tespiti yapılan, tutanak tutulan veya ifadeye çağrılan kişi ve elektriği, suyu, telefon hattı ya da aboneliği başkası tarafından izinsiz kullanılan kişi. Somut bir olayın bu fıkralardan hangisine girdiği, Cumhuriyet savcısı ve mahkeme tarafından dosyadaki delillere göre değerlendirilir.

Kaçak elektrik, su ve doğal gaz: TCK m. 163/3

Kanun metni. Abonelik esasına göre yararlanılabilen elektrik enerjisinin, suyun veya doğal gazın sahibinin rızası olmaksızın ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesi hâlinde kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK m. 163/3). Fıkrada adlî para cezası seçenek olarak yazılmamıştır; birinci ve ikinci fıkralardan bu yönüyle ayrılır.

Fıkranın yazılışı birden fazla unsuru birlikte arar:

1. Abonelik esasına göre yararlanılabilen bir kaynak. Konu elektrik enerjisi, su veya doğal gazdır ve bunların abonelik esasına göre yararlanılabilen türden olması gerekir.
2. Sahibinin rızasının bulunmaması. Tüketim, kaynağın sahibinin rızası olmaksızın gerçekleşmelidir.
3. Tüketim miktarının belirlenmesinin engellenmesi. Kanun, tüketimin "tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde" yapılmasını arar. İki koşul fıkrada "ve" bağlacıyla bağlanmıştır.
4. Tüketme. Fıkradaki hareket tüketmektir; ceza tüketen kişi hakkında öngörülür.

Örneğin sayaç öncesinden çekildiği ileri sürülen bir hat, sayacın kaydetmesini engellediği ileri sürülen bir müdahale ya da aboneliği bulunmayan bir yerde şebekeye doğrudan bağlantı yapıldığı iddiası bu fıkra kapsamında incelenebilir. Bu örnekler, fıkranın hangi olaylarda tartışılabileceğini göstermek içindir; bağlantının kim tarafından yapıldığını, tüketimin kim tarafından gerçekleştirildiğini ve tüketim miktarının belirlenmesinin engellenip engellenmediğini savcılık ve mahkeme dosyadaki tutanak, keşif ve bilirkişi incelemesi gibi delillere göre değerlendirir.

Kimin sorumlu olduğu. Ceza sorumluluğu şahsidir; kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz (TCK m. 20/1). Aboneliğin, mülkün ya da tutanağın kimin adına olduğu ile fiili kimin gerçekleştirdiği ayrı sorulardır. Kiracı ile ev sahibinin, aynı binada oturanların ya da bir iş yerinin çalışanları ile yöneticisinin birlikte bulunduğu dosyalarda, bağlantıyı kimin yaptığı ve tüketimden kimin yararlandığı delillere göre ayrı ayrı incelenir.

Otomatlardan ödeme yapmadan yararlanma: TCK m. 163/1

Otomatlar aracılığı ile sunulan ve bedeli ödendiği takdirde yararlanılabilen bir hizmetten ödeme yapmadan yararlanan kişi, iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır (TCK m. 163/1). Fıkra hapis ile adlî para cezasını seçimlik olarak öngörür.

Fıkranın konusu bir hizmettir ve bu hizmetin otomatlar aracılığı ile sunulması, bedeli ödendiğinde yararlanılabilir olması gerekir. Ücretle çalışan bir yıkama veya çamaşır makinesinin, bir turnikenin ya da benzeri bir düzeneğin ödeme yapılmadan çalıştırıldığı ileri sürülen olaylar bu fıkra bakımından tartışılabilir. Otomattan bir eşyanın alındığı iddiasında ise konu hizmet değil taşınır bir maldır; böyle bir olayda hangi hükmün uygulanacağını mahkeme belirler.

Birinci fıkrada öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı aydır. Bu durum önödeme bakımından önem taşır; ayrıntısını aşağıda şikâyet, önödeme ve uzlaştırma başlığında anlattık.

Telefon hatları, frekanslar ve şifreli yayınlar: TCK m. 163/2

Telefon hatları ile frekanslarından veya elektromanyetik dalgalarla yapılan şifreli veya şifresiz yayınlardan sahibinin veya zilyedinin rızası olmadan yararlanan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır (TCK m. 163/2).

Fıkra iki ayrı konu sayar: birincisi telefon hatları ile frekansları, ikincisi elektromanyetik dalgalarla yapılan şifreli veya şifresiz yayınlardır. Her iki durumda da yararlanmanın sahibinin veya zilyedinin rızası olmadan gerçekleşmesi aranır. Başkasına ait bir telefon hattının izinsiz kullanıldığı ya da şifreli bir yayının yetkisiz bir düzenekle izlendiği ileri sürülen olaylar bu fıkra kapsamında incelenebilir.

Somut bir kullanımın fıkradaki "telefon hatları ile frekansları" ya da "yayın" kavramına girip girmediği, kullanılan teknik düzenek ve hattın kime ait olduğu birlikte değerlendirilerek mahkemece belirlenir. Bir bilişim sistemine izinsiz girildiği ileri sürülüyorsa farklı hükümler de gündeme gelebilir; bunun için bilişim sistemine girme suçu yazısına bakabilirsiniz.

Hırsızlıktan farkı: TCK m. 141 ve m. 142/3

Hırsızlık, zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden almaktır ve temel hâli için bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür (TCK m. 141/1). Karşılıksız yararlanmanın fıkralarında ise kanun "almak" yerine "yararlanmak" ve "tüketmek" fiillerini kullanır.

Enerjiyle ilgili ikinci bir hüküm nitelikli hırsızlık maddesindedir: suçun, sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi hâlinde, beş yıldan on iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; bu fiilin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır ve on bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur (TCK m. 142/3). Bu hüküm bir hırsızlık suçunun varlığını ve fıkradaki tesis koşulunu birlikte arar.

Bir olayda kaçak tüketim mi, hırsızlık mı, yoksa her ikisi birden mi ileri sürüldüğü, suç niteliğini ve cezayı doğrudan değiştirir. Hangi hükmün uygulanacağına savcılık ve mahkeme karar verir. Hırsızlığın temel ve nitelikli hâlleri için hırsızlık cezası ve nitelikli hâller yazısına bakabilirsiniz.

Zararın tazmini ve etkin pişmanlık: TCK m. 168/5

Karşılıksız yararlanma için etkin pişmanlık ayrı bir fıkrada düzenlenmiştir. TCK m. 168/5'e göre karşılıksız yararlanma suçunda fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı:

1. Soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi hâlinde kamu davası açılmaz.
2. Hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin etmesi hâlinde ise verilecek ceza üçte birine kadar indirilir.
3. Kişi, bu fıkra hükmünden iki defadan fazla yararlanamaz.

Fıkra, zararın "tamamen" tazmin edilmesini arar ve bunu iki aşamaya bağlar. Zararın tutarı, kime ödeneceği ve ödemenin tamamen tazmin niteliğinde olup olmadığı dosyaya göre belirlenir. Bu nedenle bir ödeme yapmadan önce tutanaktaki tespitin, hesaplanan tutarın ve ödemenin dosyaya nasıl sunulacağının birlikte değerlendirilmesi yararlı olabilir.

TCK m. 168/1 ile ilişkisi. Etkin pişmanlık maddesinin birinci fıkrası hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas ve taksirli iflas suçlarını sayar. Bu fıkrada daha önce yer alan "ve karşılıksız yararlanma" ibaresi 6352 sayılı Kanunun 84 üncü maddesiyle metinden çıkarılmıştır. Karşılıksız yararlanma için uygulanacak etkin pişmanlık hükmü bugün TCK m. 168/5'tir. Mal varlığı suçlarında etkin pişmanlığın genel işleyişi için mal varlığı suçlarında etkin pişmanlık ve iade yazısına bakabilirsiniz.

Şikâyet, önödeme ve uzlaştırma: TCK m. 75 ve CMK m. 253

Şikâyet. TCK m. 163'ün metninde soruşturma ve kovuşturmanın şikâyete bağlı olduğuna ilişkin bir ibare yer almaz. Bu yönüyle, metninde "şikâyet üzerine" ibaresi bulunan suçlardan ayrılır. Şikâyetten vazgeçmenin genel sonuçları için şikâyetten vazgeçmenin sonuçları yazısına bakabilirsiniz.

Uzlaştırma. CMK m. 253/1'e göre uzlaştırma girişiminde bulunulan suçlar (a) bendinde soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar, (b) bendinde ise şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın sayılan TCK suçlarıdır. (b) bendindeki listede hırsızlık (TCK m. 141), güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç, TCK m. 155), dolandırıcılık (TCK m. 157) ve suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (TCK m. 165) yer alır; karşılıksız yararlanma (TCK m. 163) bu listede yoktur. Bu nedenle TCK m. 163, CMK m. 253/1'in (a) ve (b) bentlerinin kapsamına girmez. Aynı fıkranın (c) bendi ise, mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçları kapsar.

Önödeme. TCK m. 75/1'e göre uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili, kanunda gösterilen miktarı soruşturma giderleri ile birlikte Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz. Failin on gün içinde talep etmesi koşuluyla bu miktarın birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilir; taksitlerin süresinde ödenmemesi hâlinde önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir.

TCK m. 163/1'de öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı aydır ve fıkra hapis veya adlî para cezasını seçimlik olarak öngörür. Kanun, yukarı sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası veya adlî para cezasından yalnız birinin uygulanabileceği hâllerde ödenecek miktarın adlî para cezası esas alınarak belirleneceğini düzenler (TCK m. 75/4). TCK m. 163/2'de hapis cezasının yukarı sınırı iki yıl, TCK m. 163/3'te üç yıldır; bu fıkralar TCK m. 75/1'deki altı aylık ölçütü karşılamaz. Önödeme ile kamu davasının açılmaması, kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez (TCK m. 75/5).

Birlikte işlenen suçlar (CMK m. 253/3). Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre ise önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır. Aynı olayda hırsızlık ile karşılıksız yararlanmanın birlikte ileri sürüldüğü bir dosyada bu fıkranın nasıl uygulanacağını savcılık ve mahkeme değerlendirir. Uzlaştırmanın işleyişi için uzlaştırma nedir yazısına bakabilirsiniz.

Akrabalar arasında karşılıksız yararlanma: TCK m. 167

TCK m. 167/1'e göre yağma ve nitelikli yağma hariç, malvarlığına karşı suçlar bölümünde yer alan suçların haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin; üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın; aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına olarak işlenmesi hâlinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Karşılıksız yararlanma bu bölümde yer aldığından hüküm onu da kapsar.

TCK m. 167/2'ye göre bu suçların haklarında ayrılık kararı verilmiş olan eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına olarak işlenmesi hâlinde, ilgili akraba hakkında şikâyet üzerine verilecek ceza yarısı oranında indirilir.

Hükmün uygulanması için suçun bu akrabalardan birinin "zararına olarak" işlenmesi gerekir. Örneğin bir akrabaya ait telefon hattının ya da aboneliğin izinsiz kullanıldığı ileri sürülen bir olayda zararın kime ait olduğu, akrabalık ilişkisi ve birlikte yaşama koşulu dosyaya göre ayrı ayrı belirlenir.

Hakkınızda tutanak tutulduysa veya soruşturma başladıysa

Bir kaçak kullanım iddiası nedeniyle şüpheli sıfatıyla ifadeniz alınacaksa, kanun ifade alınırken uyulacak hususları sayar (CMK m. 147/1). Bu süreçte dikkat edilebilecek adımlar şunlardır:

1. Yüklenen fiili öğrenin. Size yüklenen suç anlatılır (CMK m. 147/1-b). Fiilin TCK m. 163/1, TCK m. 163/2, TCK m. 163/3 ya da TCK m. 142/3 olarak nitelendirilmesi, ceza aralığını, önödemenin gündeme gelip gelmeyeceğini ve savunmanın odağını değiştirir.
2. Tutanağı ve tespitleri inceleyin. Size verilen ya da dosyada bulunan tutanakta hangi bağlantının, hangi sayacın ve hangi tarihin yazıldığını, tutanağı kimlerin imzaladığını ve fotoğraf veya ölçüm kaydı bulunup bulunmadığını not edin.
3. Müdafi hakkını kullanın. Müdafi seçme hakkınızın bulunduğu, onun hukuki yardımından yararlanabileceğiniz ve müdafiin ifadede hazır bulunabileceği size bildirilir; müdafi seçecek durumda değilseniz ve istiyorsanız baro tarafından bir müdafi görevlendirilir (CMK m. 147/1-c).
4. Açıklamada bulunmama hakkını bilin. Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkınız olduğu söylenir (CMK m. 147/1-e). Kimliğinize ilişkin soruları ise doğru cevaplamakla yükümlüsünüz (CMK m. 147/1-a).
5. Lehinize delilleri belirleyin. Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz ve aleyhinize olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırma, lehinize olan hususları ileri sürme olanağı tanınır (CMK m. 147/1-f). Kira sözleşmesi, taşınma tarihi, abonelik kayıtları, faturalar ve tesisatı kimin kurduğunu gösteren belgeler bu bakımdan önem taşıyabilir.

Zararın tazmini konusunda bir karar vermeden önce TCK m. 168/5'in iki aşamasını ve hükümden en fazla iki defa yararlanılabileceğini göz önünde tutun. İfade sürecinin genel işleyişi için neden ifadeye çağrıldım, susma hakkı ve şikâyet edildim, süreç nasıl işler yazılarına bakabilirsiniz.

Elektriğiniz, suyunuz veya hattınız izinsiz kullanıldıysa

Suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir (CMK m. 158/1). İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m. 158/5).

Bu aşamada atılabilecek adımlar şunlardır:

1. Durumu belgeleyin. Olağan dışı yükselen faturaları, sayaç değerlerini ve fark ettiğiniz bağlantıyı tarih vererek fotoğraflayın; telefon hattında ya da abonelikte tanımadığınız kullanımları gösteren kayıtları saklayın.
2. Tesisata kendiniz müdahale etmeyin. Bağlantıyı söküp atmak delili ortadan kaldırabilir ve yeni tartışmalar doğurabilir; tespitin ilgili kurum veya kolluk tarafından yapılmasını isteyin.
3. Kronoloji çıkarın. Kullanımın ne zaman başladığını düşündüğünüzü, kimlerin tesisata erişebildiğini ve kimden şüphelendiğinizi yazılı olarak not edin.
4. Başvuruyu yapın. Belgelerle birlikte Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluğa başvurun. Başvurunun nasıl hazırlanacağı için suç duyurusu nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.
5. Soruşturmayı takip edin. Mağdur olarak haklarınız ve davaya katılma için müşteki ve katılan olmak yazısına bakabilirsiniz.

Mağdur vekilliği için müşteki ve mağdur vekilliği sayfası bilgi verir.

Sık sorulan sorular