Alacak Tahsili İçin Tehdit ve Cebir (TCK m. 150): Yağma mı, Tehdit mi, Yaralama mı?

Alacağını tahsil ederken tehdit veya cebir: TCK m. 150/1 ne söyler?

Türk Ceza Kanunu'nun malvarlığına karşı suçlar bölümünde yağma TCK m. 148'de, nitelikli yağma TCK m. 149'da düzenlenmiştir. Hemen ardından gelen TCK m. 150, "Daha az cezayı gerektiren hâl" başlığını taşır ve iki ayrı fıkradan oluşur.

Birinci fıkra şöyledir: kişinin bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla tehdit veya cebir kullanması hâlinde, ancak tehdit veya kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır (TCK m. 150/1). Fıkra, tehdit veya cebir kullanan failin amacı bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili olduğunda hangi hükümlerin uygulanacağını gösterir.

Fıkranın metninde üç öğe yer alır:

1. Bir hukuki ilişkiye dayanan alacak. Kanun bu ifadeyi kullanır. Somut olaydaki alacağın bu nitelikte olup olmadığını Cumhuriyet savcısı ve mahkeme, dosyadaki sözleşme, senet, yazışma, banka kaydı ve tanık beyanları gibi delillere göre değerlendirir.
2. Tahsil amacı. Tehdit veya cebrin bu alacağı tahsil etmek amacıyla kullanılması gerekir. Amaç bir iç durumdur; olayın öncesi, sırası ve sonrası birlikte incelenerek değerlendirilir.
3. Tehdit veya cebir. Fıkra iki hareketi sayar ve sonuç olarak tehdit (TCK m. 106) veya kasten yaralama (TCK m. 86) hükümlerini gösterir.

İkinci fıkra ayrı bir konudur. TCK m. 150/2'ye göre yağma suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir. Bu fıkra alacak tahsilinden söz etmez; yağma hükümlerinin uygulandığı bir dosyada malın değerine bağlanmış bir indirimdir. Alacak tahsili amacıyla kullanılan tehdit veya cebir bakımından sonuç birinci fıkradadır.

Bu yazı iki okuru birlikte düşünür: alacağını almaya çalışırken hakkında şikâyette bulunulan kişi ve borcu nedeniyle tehdit edildiğini ya da kendisine güç kullanıldığını söyleyen kişi. İki taraf için de belirleyici olan, olayın kanundaki hangi tanıma girdiğidir.

Yağma ile farkı: TCK m. 148 ve m. 149

Yağmanın temel hâli TCK m. 148/1'de şöyle tanımlanır: bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden ya da malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından bahisle tehdit ederek veya cebir kullanarak, bir malı teslime veya malın alınmasına karşı koymamaya mecbur kılan kişi, altı yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Aynı maddenin ikinci fıkrası senetlere ilişkindir: cebir veya tehdit kullanılarak mağdurun, kendisini veya başkasını borç altına sokabilecek bir senedi ya da var olan bir senedin hükümsüz kaldığını açıklayan bir vesikayı vermeye, böyle bir senedin alınmasına karşı koymamaya, ileride böyle bir senet hâline getirilebilecek bir kâğıdı imzalamaya veya var olan bir senedi imha etmeye ya da imhasına karşı koymamaya mecbur edilmesi hâlinde de aynı ceza verilir (TCK m. 148/2). Üçüncü fıkraya göre mağdurun herhangi bir vasıta ile kendisini bilmeyecek ve savunamayacak hâle getirilmesi de yağma suçunda cebir sayılır (TCK m. 148/3).

Yağmanın nitelikli hâllerinde ceza on yıldan on beş yıla kadar hapistir (TCK m. 149/1). Kanunun saydığı hâller şunlardır:

1. Silahla,
2. Kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle,
3. Birden fazla kişi tarafından birlikte,
4. Yol kesmek suretiyle ya da konutta, işyerinde veya bunların eklentilerinde,
5. Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
6. Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,
7. Suç örgütüne yarar sağlamak maksadıyla,
8. Gece vaktinde işlenmesi.

Yağma suçunun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinin gerçekleşmesi durumunda ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır (TCK m. 149/2).

Ayrımın önemi. Tehdit veya cebir kullanılarak para ya da eşya alındığı ileri sürülen bir olayda, şikâyet dilekçesinde veya olay tutanağında fiil yağma olarak nitelendirilebilir. Failin bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla hareket ettiği savunması ise TCK m. 150/1'in uygulanıp uygulanmayacağı sorusunu gündeme getirir. İki tanım arasındaki ceza farkı büyüktür; hangisinin uygulanacağına delillere göre mahkeme karar verir. Yağma ile hırsızlığın farkı için yağma ile hırsızlık arasındaki fark yazısına bakabilirsiniz.

Uygulanacak hükümler (1): tehdit, TCK m. 106

TCK m. 150/1 uygulandığında, tehdit içeren fiiller bakımından tehdit suçuna ilişkin hükümler devreye girer. TCK m. 106 üç fıkradan oluşur:

1. Temel hâl (TCK m. 106/1): bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.
2. Malvarlığı veya sair kötülük (TCK m. 106/1 son cümle): malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehditte, mağdurun şikâyeti üzerine, iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
3. Nitelikli hâller (TCK m. 106/2): tehdidin silahla; kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle; birden fazla kişi tarafından birlikte ya da var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi hâlinde iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
4. Tehdit amacıyla başka suç (TCK m. 106/3): tehdit amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçunun işlenmesi hâlinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ceza verilir.

Alacak tahsili bağlamında söylenen bir sözün hangi fıkraya girdiği, sözün içeriğine bağlıdır: hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik bir saldırı tehdidi ile malvarlığı itibarıyla büyük bir zarar ya da sair bir kötülük tehdidi kanunda farklı cezalara bağlanmıştır. Sözün tehdit niteliği taşıyıp taşımadığını, hangi fıkraya girdiğini ve olayda bir nitelikli hâlin bulunup bulunmadığını somut olayda mahkeme belirler.

Tehdit telefonla, mesajla ya da sosyal medya üzerinden de iletilebilir. Mesaj kayıtları, ses kayıtları ve tanık beyanları bu tür dosyalarda delil olarak önem taşır. Tehdit suçunun unsurları için tehdit suçu ve unsurları, dijital ortamdaki tehdit için sosyal medyada tehdit ve şantaj yazılarına bakabilirsiniz.

Uygulanacak hükümler (2): kasten yaralama, TCK m. 86

TCK m. 150/1'in gösterdiği ikinci grup, kasten yaralama hükümleridir. Alacak tahsili sırasında cebir kullanıldığı ve karşı tarafın yaralandığı ileri sürülüyorsa, TCK m. 86 gündeme gelir:

1. Temel hâl (TCK m. 86/1): kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
2. Basit tıbbi müdahale (TCK m. 86/2): kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.
3. Artırım hâlleri (TCK m. 86/3): kasten yaralama suçunun üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı; beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı; kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle; kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle; silahla ya da canavarca hisle işlenmesi hâlinde, şikâyet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında, canavarca his bendi bakımından ise bir kat artırılır.

Yaralamanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde olup olmadığı, sağlık raporlarına göre belirlenir. Bu ayrım hem cezayı hem de şikâyet şartını değiştirir: ikinci fıkradaki hâl mağdurun şikâyetine bağlıdır, üçüncü fıkradaki hâllerde ise şikâyet aranmaz.

Alacak ilişkisi aile içinde, örneğin kardeşler ya da eski eşler arasında doğmuşsa, TCK m. 86/3-a'daki yakınlık ilişkileri ayrıca değerlendirilir. Kasten yaralamanın ceza sistemi için kasten yaralama cezası, silah kavramı için silahla yaralama yazılarına bakabilirsiniz.

Alacak için hırsızlık, dolandırıcılık ve belgede sahtecilik (TCK m. 144/1-b, 159, 211)

Kanun, "bir hukuki ilişkiye dayanan alacak" ifadesini yalnız TCK m. 150'de kullanmaz. Aynı ifade, hırsızlık, dolandırıcılık ve belgede sahtecilik suçlarında da daha az cezayı gerektiren hâllerin temelini oluşturur.

Hırsızlık (TCK m. 144/1-b). Hırsızlık suçunun bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi hâlinde, şikâyet üzerine, fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Aynı fıkranın (a) bendi, paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde işlenen hırsızlığı aynı hükme bağlar. Borçlunun bir eşyasının, alacağa karşılık olarak onun rızası dışında alınması bu hükmün kapsamında incelenebilir; fiilin cebir veya tehdit içerip içermediği ise dosyayı TCK m. 150/1'e taşıyabilir. Hırsızlığın temel ve nitelikli hâlleri için hırsızlık cezası ve nitelikli hâller yazısına bakabilirsiniz.

Dolandırıcılık (TCK m. 159). Dolandırıcılığın bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi hâlinde, şikâyet üzerine, altı aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Dolandırıcılığın unsurları için dolandırıcılık cezası ve hile unsuru, borç ilişkisi ile dolandırıcılığın sınırı için borç ilişkisi mi, dolandırıcılık mı yazılarına bakabilirsiniz.

Belgede sahtecilik (TCK m. 211). Bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın ispatı veya gerçek bir durumun belgelenmesi amacıyla belgede sahtecilik suçunun işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarısı oranında indirilir. Bu hüküm fiili suç olmaktan çıkarmaz; belgede sahtecilik suçu için verilecek cezada indirim öngörür. Alacağını ispat etmekte zorlanan kişinin bir belge düzenlemesi ya da var olan bir belgeyi değiştirmesi, bu indirimle birlikte yine bir sahtecilik dosyası doğurur. Sahtecilik suçları için özel belgede sahtecilik ve resmî belgede sahtecilik yazılarına bakabilirsiniz.

Üç hükmün ortak noktası, failin amacının bir hukuki ilişkiye dayanan alacakla bağlantılı olmasıdır. Bu amacın somut olayda bulunup bulunmadığını Cumhuriyet savcısı ve mahkeme değerlendirir. Bu hükümlerin hiçbiri fiili suç olmaktan çıkarmaz; her biri, fiil işlendikten sonra uygulanacak ceza hükmünü belirler. Alacağın istenmesi için icra takibi ve dava gibi hukuki yollar ayrıca bulunur.

Şikâyet ve uzlaştırma (TCK m. 73, CMK m. 253)

Şikâyete bağlı hâller. Bu yazıdaki hükümlerden TCK m. 106/1'in son cümlesindeki tehdit, TCK m. 86/2'deki hafif yaralama, TCK m. 144/1-b ve TCK m. 159 mağdurun şikâyetine bağlanmıştır. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m. 73/1). Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m. 73/2). Kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça, suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür (TCK m. 73/4).

Uzlaştırma kapsamı. CMK m. 253/1'e göre uzlaştırma girişiminde bulunulan suçlar iki bentte sayılır:

1. Şikâyete bağlı suçlar (CMK m. 253/1-a): soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. Alacak tahsili amacıyla işlenen hırsızlık (TCK m. 144/1-b) ve dolandırıcılık (TCK m. 159) şikâyete bağlıdır.
2. Sayılan suçlar (CMK m. 253/1-b): şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, aralarında kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88), tehdit (madde 106, birinci fıkra), hırsızlık (madde 141) ve dolandırıcılık (madde 157) bulunan suçlar.

Bu listeye göre TCK m. 86/3 kapsamındaki yaralama açıkça hariç tutulmuştur; tehdit bakımından listede yalnız TCK m. 106'nın birinci fıkrası sayılır. Yağma (TCK m. 148) ise CMK m. 253/1-b listesinde sayılmaz; TCK m. 148'in metninde şikâyet şartı da yer almaz.

Birlikte işlenen suçlar (CMK m. 253/3). Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde uzlaşma hükümleri uygulanmaz. 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre ise önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır. Bir dosyada hangi suçların birlikte bulunduğu ve bunların hangi kapsama girdiği, bu kuralın uygulanmasını belirler.

Uzlaşmanın sonuçları (CMK m. 253/19). Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def'aten yerine getirmesi hâlinde hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; edimin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Uzlaşmanın sağlanması hâlinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz. Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz (CMK m. 253/20).

Uzlaşma tarafların iradesine bağlıdır; teklifin kabul edilip edilmeyeceğini taraflar kendileri belirler. Uzlaştırmanın işleyişi için uzlaştırma nedir ve uzlaşmayı kabul etmeli miyim yazılarına bakabilirsiniz.

Borçlu tarafındaysanız: tehdit edildiyseniz veya size güç kullanıldıysa

Bir borç nedeniyle tehdit edildiğinizi ya da size güç kullanıldığını düşünüyorsanız, suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir (CMK m. 158/1). İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m. 158/5).

Bu aşamada atılabilecek adımlar şunlardır:

1. Kayıtları saklayın. Tehdit içeren mesajları, arama kayıtlarını ve sesli mesajları silmeyin; ekran görüntüsünün yanında asıl kaydı da koruyun.
2. Sağlık raporu alın. Size fiziksel güç kullanıldıysa bir sağlık kuruluşuna başvurun. Yaralamanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde olup olmadığı raporla belirlenir ve bu, hem cezayı hem şikâyet şartını etkiler.
3. Alınan eşyayı ve parayı belgeleyin. Sizden para, eşya ya da imzalı bir kâğıt alındıysa, bunun ne olduğunu ve nasıl alındığını yazılı olarak not edin; tanık varsa iletişim bilgilerini kaydedin.
4. Şikâyet süresine dikkat edin. Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlar (TCK m. 73/1-2).

Şikâyetiniz, borcun varlığına ilişkin uyuşmazlığı ortadan kaldırmaz; borç uyuşmazlığı hukuk yolunda ayrıca görülebilir. Ceza dosyasında ise fiilin hangi suç tanımına girdiği incelenir. Karşı tarafın alacağını tahsil amacıyla hareket ettiğini savunması, fiilin yağma yerine tehdit veya kasten yaralama hükümlerine göre değerlendirilmesi sonucunu doğurabilir; bu değerlendirmeyi mahkeme yapar.

Mağdur olarak soruşturmaya katılım için suç duyurusu nasıl yapılır ve müşteki ve katılan olmak yazılarına, mağdur vekilliği için müşteki ve mağdur vekilliği sayfasına bakabilirsiniz.

Alacaklı tarafındaysanız: ifadeye çağrıldığınızda

Alacağınızı istediğiniz bir görüşme sonrasında hakkınızda şikâyette bulunulduysa, şüpheli sıfatıyla ifadeniz alınabilir. İfade alınırken kanunun saydığı hususlar şunlardır (CMK m. 147/1):

1. Yüklenen suçun anlatılması. Size hangi fiilin yüklendiği anlatılır (CMK m. 147/1-b). Fiilin yağma, tehdit, kasten yaralama ya da başka bir suç olarak mı nitelendirildiğini öğrenmek, açıklamanızı buna göre yapmanızı sağlar.
2. Müdafi hakkı. Müdafi seçme hakkınızın bulunduğu, onun hukuki yardımından yararlanabileceğiniz ve müdafiin ifadede hazır bulunabileceği size bildirilir; müdafi seçecek durumda değilseniz ve istiyorsanız baro tarafından bir müdafi görevlendirilir (CMK m. 147/1-c).
3. Açıklamada bulunmama hakkı. Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkınız olduğu söylenir (CMK m. 147/1-e). Kimliğinize ilişkin soruları ise doğru cevaplamakla yükümlüsünüz (CMK m. 147/1-a).
4. Lehinize delil isteme. Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteyebileceğiniz hatırlatılır ve aleyhinize olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırma, lehinize olan hususları ileri sürme olanağı tanınır (CMK m. 147/1-f).

TCK m. 150/1 bakımından dosyada önem taşıyabilecek belgeler, alacağın dayandığı hukuki ilişkiyi gösteren belgelerdir: sözleşme, senet, fatura, banka hareketleri, yazışmalar. Bu belgelerin dosyaya sunulup sunulmayacağını ve ifadenin nasıl verileceğini bir avukatla birlikte değerlendirmeniz, savunmanın bütünlüğü bakımından önemlidir. Alacağın bu nitelikte olup olmadığına ve amacınızın ne olduğuna ilişkin değerlendirme Cumhuriyet savcısı ve mahkemeye aittir.

İfade bir tutanağa bağlanır ve tutanak, ifade veren ile hazır olan müdafi tarafından okunup imzalanır; imzadan çekinme hâlinde bunun nedenleri tutanağa yazılır (CMK m. 147/1-i). Tutanağı imzalamadan önce okuyun; anlattığınız ile yazılan arasında fark varsa düzeltilmesini isteyin.

İfade sürecinin genel işleyişi için neden ifadeye çağrıldım ve susma hakkı yazılarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular